Πίσω από τα τείχη: Η φωνή της «Στήριξης Κρατουμένων» στην ΕΕΔΑ

Ο σύλλογος «Στήριξη Κρατουμένων» γεννήθηκε από μια βαθιά πεποίθηση: η φυλακή μπορεί να στερεί την ελευθερία, αλλά δεν πρέπει να στερεί την αξιοπρέπεια. Στις φυλακές ζουν άνθρωποι – πατέρες, μητέρες, παιδιά κάποιων – και μαζί με αυτούς ζουν και οι οικογένειές τους το βάρος αυτής της πραγματικότητας.

«Στις 18 Σεπτεμβρίου 2025, βρεθήκαμε στην Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), κατόπιν πρόσκλησής τους, σε μια συνάντηση αφιερωμένη στην κατάσταση των φυλακών στην Ελλάδα. Ήμασταν εκεί για να μεταφέρουμε όσα ακούμε καθημερινά από τους κρατούμενους και τις οικογένειές τους. Όχι αριθμούς και στατιστικές, αλλά ιστορίες ανθρώπων.»

«Τα προβλήματα που παρουσίασε ο εκπρόσωπος για λογαριασμό των κρατουμένων στην ΕΕΔΑ»

Όσα μετέφερε ο εκπρόσωπος για τη ζωή μέσα στις φυλακές

Στην ακρόαση, ο εκπρόσωπος της «Στήριξης Κρατουμένων» δεν μίλησε θεωρητικά. Μετέφερε όσα του έχουν πει οι ίδιοι οι άνθρωποι που ζουν μέσα στις φυλακές, με τα λόγια και την αγωνία τους. Αυτές οι μαρτυρίες είναι η πιο ζωντανή εικόνα για το τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από τα τείχη.

Συμπεριφορά σωφρονιστικών και εισαγγελέων
Πολλοί κρατούμενοι μας είπαν ότι η συμπεριφορά σωφρονιστικών υπαλλήλων, διευθυντών και εισαγγελέων είναι συχνά απαξιωτική και τιμωρητική. Επικρατεί ένα κλίμα που θέλει να δείχνει ότι «μόνο ο κρατούμενος φταίει», ενώ οι ευθύνες όσων εργάζονται μέσα στη φυλακή –και εκμεταλλεύονται ανάγκες ή αδυναμίες– σπάνια αναγνωρίζονται. Δεν είναι μυστικό ότι αρκετοί υπάλληλοι των φυλακών πλουτίζουν εκμεταλλευόμενοι τους κρατουμένους.

Υπερπληθυσμός
Οι φυλακές έχουν ξεχειλίσει. Ειδικά μετά την αυστηροποίηση των ποινών, οι κρατούμενοι ξεπέρασαν τους 13.000, ενώ οι φυλακές χωράνε το πολύ 10.000. Σε κελιά που προορίζονται για δύο άτομα, στριμώχνονται τρεις και τέσσερις. Ένας κρατούμενος μας είπε:
«Στην αρχή ήμασταν δύο. Μετά γίναμε τρεις. Τώρα βάλαμε ένα στρώμα κάτω και είμαστε τέσσερις. Πατάμε ο ένας πάνω στον άλλον. Και όμως είμαστε τόσο εντάξει άνθρωποι που κοιμόμαστε εναλλάξ στο πάτωμα ανά εβδομάδα. Αν αυτό δεν είναι τραγικό, τότε τι είναι;»

Ιατρική περίθαλψη
Η ιατρική φροντίδα στις φυλακές είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Γιατροί και νοσηλευτές λείπουν. Σε ένα πρόσφατο περιστατικό με καρδιολογικό επεισόδιο χάθηκε πολύτιμος χρόνος γιατί δεν υπήρχε κανείς να βοηθήσει άμεσα. Όσο για την ψυχική υγεία; Ένας ψυχολόγος για 700 κρατούμενους. Τι να προλάβει; Για μια χώρα που θέλει να λέγεται ευρωπαϊκή, αυτό είναι απλώς εξευτελιστικό.

Γραμματείες φυλακών
Ένα ακόμα τεράστιο πρόβλημα είναι οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις. Άδειες, αναστολές, υπολογισμοί ποινών, ακόμα και αποφυλακίσεις καθυστερούν αδικαιολόγητα. Πίσω από κάθε καθυστέρηση υπάρχει μια οικογένεια που περιμένει, ένας άνθρωπος που βλέπει τη ζωή του να χάνεται σε μια ουρά χαρτιών.

Εκπαίδευση
Για εμάς αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ζήτημα. Η εκπαίδευση είναι το πιο σίγουρο εισιτήριο για την κοινωνική επανένταξη. Κι όμως, το κράτος δείχνει να αδιαφορεί. Σήμερα η εκπαίδευση στις φυλακές προχωρά χάρη στην αυταπάρνηση λίγων εκπαιδευτικών, εθελοντών και ευσυνείδητων κρατουμένων.
Αν οι κρατούμενοι είχαν τη δυνατότητα να μάθουν ένα επάγγελμα, να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες, τότε όταν έβγαιναν θα μπορούσαν να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Για τους φοιτητές-κρατουμένους τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα: δεν υπάρχουν χώροι μελέτης, ούτε υπολογιστές, ενώ συναντούν πολλές φορές δυσπιστία από καθηγητές και αδιαφορία από τις γραμματείες των σχολών τους.

Συνθήκες διαβίωσης και καθαριότητα
Η καθημερινότητα είναι σκληρή: ελάχιστη θέρμανση τον χειμώνα, κρύο νερό το χειμώνα, καθόλου το καλοκαίρι. Οι κατσαρίδες και οι κοριοί είναι μόνιμοι συγκάτοικοι. Ένας κρατούμενος μας είπε:
«Κοιμόμαστε με βαμβάκια στα αυτιά για να μη μπουν κατσαρίδες. Είμαστε γεμάτοι κοριούς και έχουμε να πλύνουμε τα εσώρουχά μας δέκα μέρες, γιατί χάλασε το πλυντήριο».

Μεταγωγές
Οι μεταγωγές γίνονται σε άθλιες συνθήκες. Ένας κρατούμενος χρειάστηκε τρεις μέρες για να μεταφερθεί από τον Αυλώνα στη Θεσσαλονίκη. Τα οχήματα είναι παλιά, χωρίς κλιματισμό, με θερμοκρασίες που φτάνουν τους 70 βαθμούς. Η συμπεριφορά πολλών αστυνομικών είναι απαράδεκτη, σε κάποιες περιπτώσεις ακραία.

Διακρίσεις σε ευάλωτες ομάδες
Γνωρίζουμε πως υπάρχουν διακρίσεις εις βάρος ευάλωτων ομάδων: μεταναστών, Ρομά, ΛΟΑΤΚΙ και τρανς κρατουμένων. Άνθρωποι που ήδη βιώνουν περιθωριοποίηση έξω από τις φυλακές, την κουβαλούν και μέσα.

Αυτά είναι μόνο μερικά από τα πιο σοβαρά προβλήματα. Υπάρχουν κι άλλα, όμως αυτά κρίναμε ότι έπρεπε να αναδειχθούν πρώτα.

Κλείνοντας την τοποθέτηση, ο εκπρόσωπός μας είπε κάτι που μας αγγίζει όλους:

«Χαιρόμαστε που πήραμε μέρος σε αυτή την ακρόαση, με συνομιλητές που ήταν ο καθένας στον τομέα του απόλυτα ενημερωμένοι και με ωραίο λόγο. Θέλω να παρακαλέσω όλους μας να καθίσουμε σε ένα τραπέζι και να βρούμε λύσεις. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι κρατούμενοι δεν είναι μόνοι. Πίσω από κάθε κρατούμενο υπάρχουν γονείς, αδέλφια, σύζυγοι, παιδιά, φίλοι. Μιλάμε για περίπου 100.000 συνανθρώπους μας που ζουν καθημερινά με αυτά τα προβλήματα. Εμείς θα είμαστε πάντα στη διάθεσή σας. Σας ευχαριστούμε.»

Όταν η Ευρώπη μας δείχνει τον καθρέφτη

Το 2024, η Ελλάδα καταδικάστηκε 13 φορές από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για τις φυλακές της.
Η Ευρώπη μάς υπενθυμίζει αυτό που ξέρουμε όλοι: οι φυλακές μας δεν είναι χώροι σωφρονισμού, αλλά χώροι εξαθλίωσης.

Τι προτείνουμε

Να μειωθεί ο υπερπληθυσμός με εναλλακτικές ποινές (κοινωφελής εργασία, κατ’ οίκον έκτιση).
Να υπάρχει γιατρός και νοσηλευτής σε κάθε φυλακή.
Να στηριχθεί η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση.
Να γίνουν οι γραμματείες γρήγορες και ψηφιακές.
Να υπάρχει έλεγχος και διαφάνεια με ανεξάρτητους φορείς.

Ένα μήνυμα προς την κοινωνία

Κάθε άνθρωπος, ακόμη και όταν βρίσκεται περιορισμένος, μπορεί να βρει μια νέα αρχή. Οι φυλακισμένοι έχουν τη δυνατότητα να ξαναχτίσουν τη ζωή τους, να μάθουν από τις εμπειρίες τους και να ξαναβρούν τη θέση τους στην κοινωνία.

Η κατανόηση και η στήριξη ανοίγουν δρόμους για ουσιαστική επανένταξη. Η φυλακή δεν αφορά μόνο όσους βρίσκονται πίσω από τα κάγκελα.
Αφορά τις οικογένειές τους, τα παιδιά τους, τις κοινότητές μας. Υπολογίζουμε ότι περίπου 100.000 άνθρωποι στην Ελλάδα επηρεάζονται άμεσα.

Η πρόταση μας είναι απλή: να μιλήσουμε όλοι μαζί – κράτος, κοινωνία, οργανώσεις – για να βρούμε λύσεις.

Κλείνοντας

Η παρουσία μας στην ΕΕΔΑ δεν ήταν τυπική. Ήταν μια προσπάθεια να ακουστούν οι φωνές των κρατουμένων, να περάσουν τα τείχη και να φτάσουν έξω.

Γιατί η φυλακή δεν πρέπει να σημαίνει σιωπή.
Πρέπει να σημαίνει μια δεύτερη ευκαιρία.

Με χαρά μοιραζόμαστε το ευχαριστήριο γράμμα της ΕΕΔΑ προς τον Σύλλογο «Άγιος Ελευθέριος», αναγνωρίζοντας την πολύτιμη συμβολή τους στην πρόσφατη ακρόαση και έρευνα.

Αγαπητέ κ. εκπρόσωπε,

Ευχαριστούμε θερμότατα για τη συμμετοχή και την παρουσία σας στην ακρόαση, καθώς και για την έρευνα που εκπονήσατε και μοιραστήκατε μαζί μας.

Η συνεισφορά σας είναι πράγματι διαφωτιστική και εκτιμούμε ιδιαίτερα τον χρόνο που αφιερώσατε τόσο εσείς όσο και οι κρατούμενοι για να την ολοκληρώσετε.

Θα επικοινωνήσουμε εκ νέου μαζί σας και φυσικά παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε μαρτυρία ή/και δράση θέλετε να μας γνωστοποιήσετε.

Με εκτίμηση, Εκ μέρους της ΕΕΔΑ Φανή Σταθουλοπούλου Δικηγόρος-Εξωτερική Συνεργάτης ΕΕΔΑ cid:image001.jpg@01D8CDB0.F8CC33E0 Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) Νεοφύτου Βάμβα 6, 10674, Αθήνα thl +30 210 72 33 221 email info@nchr.gr cid:image004.png@01D8CDB0.F8CC33E0 www.nchr.gr

Η ΕΕΔΑ είναι το ανεξάρτητο συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας και αποτελεί τον εθνικό θεσμό για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (Ν 4780/2021)