Οι νέες φυλακές στην Ελλάδα δεν λύνουν το πρόβλημα — το διευρύνουν
Η συζήτηση για την κατασκευή νέων φυλακών στην Ελλάδα επανέρχεται δυναμικά, μετά την ανακοίνωση για οκτώ νέα σωφρονιστικά καταστήματα και τη μεταφορά του Κορυδαλλού σε νέες εγκαταστάσεις. Η ανάγκη βελτίωσης των υποδομών είναι υπαρκτή: οι ελληνικές φυλακές λειτουργούν εδώ και χρόνια με υπερπληθυσμό, φιλοξενώντας σημαντικά περισσότερους κρατουμένους από τη χωρητικότητά τους.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσες νέες θέσεις θα δημιουργηθούν. Είναι αν η αύξηση της χωρητικότητας μπορεί πράγματι να αποτελέσει λύση ή αν απλώς θα οδηγήσει σε ένα μεγαλύτερο, αλλά εξίσου προβληματικό σύστημα.
Περισσότερες φυλακές χωρίς αλλαγή πολιτικής
Η αύξηση των θέσεων κράτησης παρουσιάζεται συχνά ως απάντηση στον υπερπληθυσμό. Στην πράξη, όμως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο αριθμητικό. Τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των κρατουμένων στην Ελλάδα αυξάνεται σταθερά, γεγονός που δείχνει ότι το σύστημα δεν αποσυμφορείται — επεκτείνεται.
Όταν δεν αλλάζουν οι πολιτικές που οδηγούν στη φυλάκιση, η δημιουργία νέων χώρων δεν μειώνει την πίεση· απλώς την μεταφέρει. Οι νέες φυλακές γεμίζουν, όπως γέμισαν και οι παλιές.
Η κατασκευή νέων υποδομών μπορεί να βελτιώσει τις συνθήκες σε επίπεδο χώρου και εγκαταστάσεων. Όμως, αν δεν συνοδεύεται από αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της δικαιοσύνης και του σωφρονιστικού συστήματος, το αποτέλεσμα παραμένει περιορισμένο. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πού κρατούνται οι άνθρωποι, αλλά γιατί φτάνουν εκεί και τι συμβαίνει μετά.
Προφυλάκιση: ένας βασικός μηχανισμός διόγκωσης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα είναι η εκτεταμένη χρήση της προφυλάκισης. Στην Ελλάδα, ένα σημαντικό ποσοστό κρατουμένων βρίσκεται στη φυλακή χωρίς τελεσίδικη καταδίκη.
Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα γεμίζει όχι μόνο από όσους έχουν καταδικαστεί, αλλά και από ανθρώπους που βρίσκονται σε αναμονή δικαστικής κρίσης. Στην πράξη, η προφυλάκιση λειτουργεί συχνά ως ποινή πριν από την ποινή, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο ένα ήδη πιεσμένο σύστημα.
Υποτροπή: ο κύκλος που δεν σπάει
Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος είναι η υποτροπή. Ένα μεγάλο ποσοστό αποφυλακιζόμενων επιστρέφει στη φυλακή μέσα σε λίγα χρόνια.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα στατιστικό δεδομένο. Είναι ένδειξη ότι το σύστημα αποτυγχάνει στον βασικό του σκοπό. Αντί να λειτουργεί ως μηχανισμός επανένταξης, λειτουργεί ως ένας ενδιάμεσος σταθμός σε έναν κύκλο που επαναλαμβάνεται.
Η απραξία δεν είναι ουδέτερη — είναι μέρος του προβλήματος
Μέσα στις ελληνικές φυλακές, ένα από τα πιο υποτιμημένα προβλήματα δεν είναι μόνο ο υπερπληθυσμός, αλλά η συστηματική απραξία. Πολλοί κρατούμενοι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας χωρίς εκπαίδευση, χωρίς εργασία και χωρίς ουσιαστική δραστηριότητα που να τους βοηθά να εξελιχθούν.
Η φυλακή, αντί να λειτουργεί ως χώρος προετοιμασίας για την επιστροφή στην κοινωνία, καταλήγει να γίνεται χώρος στασιμότητας. Ο χρόνος δεν αξιοποιείται — χάνεται. Και αυτή η καθημερινή αδράνεια δεν είναι ουδέτερη. Διαβρώνει την αυτοπεποίθηση, ενισχύει την απομόνωση και απομακρύνει ακόμη περισσότερο τον άνθρωπο από κάθε προοπτική επανένταξης.
Η απραξία, τελικά, δεν είναι μια δευτερεύουσα αδυναμία του συστήματος. Είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ο κύκλος της υποτροπής παραμένει ενεργός.
Η φυλακή δεν αφορά μόνο «τους άλλους»
“Το πιο κρίσιμο σημείο δεν είναι οι φυλακές — είναι το πώς τις βλέπουμε.” Η μεγαλύτερη ίσως αυταπάτη είναι ότι η φυλακή αφορά «τους άλλους». Ότι αφορά ανθρώπους διαφορετικούς, αποκομμένους από την κοινωνία.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Η φυλακή δεν αφορά μόνο «τους άλλους». Αφορά ανθρώπους που μεγάλωσαν, εργάστηκαν και έζησαν μέσα στην ίδια κοινωνία που σήμερα τους απορρίπτει.
Συχνά, αυτή η απόσταση μας κάνει να αισθανόμαστε ασφαλείς. Να πιστεύουμε ότι «σε εμάς δεν θα συμβεί», ότι οι φυλακισμένοι είναι απλώς «οι κακοί» και ότι η τιμωρία τους είναι κάτι που τους αξίζει. Με αυτόν τον τρόπο, η φυλακή γίνεται ένα πρόβλημα που αφορά πάντα κάποιον άλλον — ποτέ εμάς.
Οι κρατούμενοι, όμως, δεν προέρχονται από έναν ξένο κόσμο. Είναι προϊόν των ίδιων κοινωνικών συνθηκών: ανισότητες, έλλειψη ευκαιριών, αδυναμία υποστήριξης. Όταν η κοινωνία αντιμετωπίζει τη φυλακή ως λύση και όχι ως ένδειξη αποτυχίας, τότε το πρόβλημα δεν περιορίζεται — διευρύνεται.
Τι πραγματικά χρειάζεται να αλλάξει
Οι νέες φυλακές μπορεί να βελτιώσουν την εικόνα του συστήματος. Δεν αρκούν, όμως, για να αλλάξουν την ουσία του.
Χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις στον τρόπο λειτουργίας της δικαιοσύνης και στην επανένταξη, το σωφρονιστικό σύστημα θα συνεχίσει να παράγει το ίδιο αποτέλεσμα: περισσότερους ανθρώπους μέσα και τους ίδιους ανθρώπους ξανά πίσω.
Related posts:
Οπαδική βία στην Ελλάδα: Γιατί οι αυστηρές ποινές είναι λάθος
Η Δύναμη της Αγάπης: Ο Ρόλος της Οικογένειας και των Φίλων στην Υποστήριξη των Φυλακισμένων
Πάνω από 1,6 Εκατομμύρια Έλληνες Έχουν Ζήσει τη Φυλάκιση Συγγενούς – Σοκαριστικά Στατιστικά και Κοινωνικές Επιπτώσεις των Φυλακών στην Ελλάδα
Στο πλευρό όσων δεν έχουν φωνή: Ο ρόλος ενός συλλόγου στήριξης κρατουμένων και των οικογενειών τους
Η κοινωνία κλείνει τα μάτια μπροστά στις απαράδεκτες συνθήκες κράτησης των φυλακισμένων. Ειδικά πολύ νέα παιδιά, καταδικασμένα στην απραξία μέσα στις φυλακές και χωρίς ευκαιρίες εκπαίδευσης για να μπορούν να βελτιώσουν τη ζωή τους μετά την αποφυλάκιση, είναι τα θύματα του “σωφρονιστικό” συστήματος. Η απομόνωση δεν είναι αναμόρφωση. Υπάρχει η θέληση για εκσυγχρονισμό του συστήματος και ευκαιρίες επανένταξης; Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι καινούρια κτίρια το εγγυώνται αυτό.