«Η αντιμετώπιση της οπαδικής βίας δεν λύνεται με αυστηρές ποινές, αλλά με πρόληψη, εκπαίδευση και ουσιαστική κοινωνική στρατηγική.»
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει εδώ και δεκαετίες έντονα φαινόμενα οπαδικής βίας, με επεισόδια, τραυματισμούς και θανάτους που συνεχίζουν να σοκάρουν, παρά τα κατασταλτικά μέτρα που έχουν θεσπιστεί.
Με αφορμή το πρόσφατο περιστατικό στη Χαλκίδα, γίνεται φανερό ότι οι αυστηρές ποινές δεν στοχεύουν στην ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος. Αντίθετα, η εμπειρία δείχνει πως συχνά παράγουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Όσο ενισχύεται το κλίμα έντασης και φόβου, τόσο η εξουσία εμφανίζεται ως η μόνη δύναμη που μπορεί να «διασφαλίσει την τάξη». Έτσι, η πολιτεία νομιμοποιεί έναν τρόπο διακυβέρνησης που χρησιμοποιεί την ασφάλεια ως εργαλείο ελέγχου, όχι ως μέσο θεραπείας.
Παρά τα συνεχή μέτρα, τα οπαδικά επεισόδια αυξάνονται, οι θάνατοι συνεχίζονται και το κλίμα τρόμου καλλιεργείται συστηματικά, αποπροσανατολίζοντας την κοινή γνώμη από τα πραγματικά κοινωνικά αίτια.
Το ψευδές αίσθημα ασφάλειας
Τα ΜΜΕ ενισχύουν αυτήν την ψευδαίσθηση. Προβάλλουν επιλεκτικά τη βία και τον φόβο, δημιουργώντας την εντύπωση ότι οι αυστηρές ποινές λειτουργούν. Η κοινωνία καθησυχάζεται λανθασμένα, ενώ τα περιστατικά αυξάνονται.
Στην πραγματικότητα, οι εξοντωτικές ποινές λειτουργούν περισσότερο επικοινωνιακά και μας κάνουν να νιώθουμε ότι “κάτι γίνεται”, χωρίς να αντιμετωπίζονται τα βαθύτερα αίτια της βίας. Η βία δεν περιορίζεται με φόβο και καταστολή, αλλά με πρόληψη, εκπαίδευση και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.
Το ζητούμενο δεν είναι περισσότερη αυστηρότητα, αλλά η ουσιαστική αντιμετώπιση παραγόντων όπως φτώχεια, ανεργία, κοινωνικά αδιέξοδα, αναποτελεσματικό εκπαιδευτικό σύστημα και το αίσθημα αποξένωσης των νέων. Οι νόμοι από μόνοι τους δεν αρκούν· απαιτείται ολοκληρωμένη κοινωνική πολιτική και υπεύθυνη ενημέρωση.
Παράλληλα, δεν πρέπει να παραβλέπουμε την ανάγκη για μια πιο ουσιαστική αντιμετώπιση του φαινομένου της οπαδικής βίας. Η πολιτεία οφείλει να δείξει πραγματική βούληση να αντιμετωπίσει όχι μόνο τα κοινωνικά αίτια, αλλά και τις συνθήκες που επιτρέπουν τη διαιώνισή του. Στην πράξη, όμως, τιμωρούνται σχεδόν αποκλειστικά τα «αναλώσιμα παιδιά» — οι νεαροί που εκτίθενται δημόσια, εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες, συλλαμβάνονται πρώτοι και παρουσιάζονται ως οι “υπεύθυνοι”, ώστε να δοθεί η εντύπωση ότι το κράτος δρα αποτελεσματικά. Έτσι δημιουργείται μια τιμωρία-βιτρίνα, χωρίς να επιτυγχάνεται ουσιαστική πρόληψη και περιορισμός της βίας.
Η παραπληροφόρηση των ΜΜΕ και το «θέαμα της τραγωδίας»
Ο τρόπος κάλυψης της οπαδικής βίας από τα ΜΜΕ και την πολιτική εξουσία όχι μόνο δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά συχνά το ενισχύει. Συχνά παρουσιάζονται επιλεκτικά πληροφορίες, παραποιούνται δηλώσεις και αλλοιώνονται νοήματα για την αύξηση της τηλεθέασης.
Οι οικογένειες των θυμάτων εμφανίζονται είτε ως «θέαμα» είτε ως εργαλεία πολιτικής εκμετάλλευσης, μετατρέποντας την τραγωδία σε προϊόν κατανάλωσης. Η υπερβολική προβολή κουράζει, απομακρύνει την κοινωνία από την ουσία και πλήττει τη δημόσια εικόνα των εμπλεκομένων.
Όταν τα ΜΜΕ θυσιάζουν την ενημέρωση για χάρη του εντυπωσιασμού, δεν ενδιαφέρονται για τις συνέπειες στις ανθρώπινες ζωές. Οι τραγωδίες παρουσιάζονται ως θέαμα, ενώ οι άνθρωποι γίνονται μαριονέτες μιας δημόσιας “παράστασης”.
Η ανάγκη για πρόληψη και κοινωνική στρατηγική
Η αυστηροποίηση των ποινών δημιουργεί μόνο την ψευδαίσθηση ασφάλειας. Οι συλλήψεις και οι βαριές καταδίκες δεν έχουν μειώσει τη βία. Τα επεισόδια συνεχίζονται, οι νεκροί αυξάνονται και ο φαύλος κύκλος παραμένει.
Η οπαδική βία είναι βαθύ κοινωνικό πρόβλημα. Αν δεν αλλάξει η νοοτροπία και δεν αντιμετωπιστούν οι ρίζες του, θα συνεχίσουμε να βλέπουμε τον ίδιο κύκλο επεισοδίων, θανάτων και φόβου — πιστεύοντας λανθασμένα ότι η αυστηρότητα λύνει το πρόβλημα.
Όπως επισημαίνει και ο Τάσος Παπαναστασίου σε συνέντευξή του στο Voria.gr:
«Τα παιδιά και οι νέοι της πρώτης ενήλικης ηλικίας βρίσκονται αντιμέτωποι με τεράστιες αλλαγές. Η φτώχεια, τα κοινωνικά αδιέξοδα και η επιδερμική αντιμετώπιση των αιτιών συσσωρεύουν εντάσεις που εύκολα οδηγούν στη βία».
Πρόκειται για μια παρατήρηση που συνοψίζει εύστοχα τη ρίζα του προβλήματος και αποδεικνύει ότι η οπαδική βία δεν είναι ζήτημα γηπέδων, αλλά αντανάκλαση κοινωνικών πληγών που αγνοούνται.
