24 Εκατομμύρια για την Εκπαίδευση Κρατουμένων: Πού Πήγαν τα Χρήματα; Και Πού θα Πάνε Τώρα;

Η υπόσχεση: Μια νέα ευκαιρία για κρατούμενους

Η εκπαίδευση μέσα στις φυλακές είναι, χωρίς αμφιβολία, ένα από τα πιο ελπιδοφόρα εργαλεία κοινωνικής επανένταξης. Ένα τέτοιο πρόγραμμα παρουσιάστηκε πριν λίγα χρόνια, με συνολικό προϋπολογισμό 24 εκατομμύρια ευρώ, και τίτλο: «Εκπαίδευση και Πιστοποίηση Κρατουμένων».

Μια μεγάλη επένδυση που υποσχέθηκε να αλλάξει ζωές. Να προσφέρει δεξιότητες, επαγγελματική κατάρτιση, και ένα βήμα προς τη δεύτερη ευκαιρία για εκατοντάδες ανθρώπους μέσα στις ελληνικές φυλακές.

Στην Ελλάδα όμως, το πρόγραμμα για την «Εκπαίδευση & Πιστοποίηση Κρατουμένων» έχει ακολουθήσει τη γνωστή διαδρομή: χρήματα που εξαφανίζονται πίσω από τίτλους, σφραγίδες και σιωπές.

Όμως, όταν δίνονται 24 εκατομμύρια χωρίς δημόσιο απολογισμό, και μετά ανακοινώνονται άλλα 24 εκατομμύρια χωρίς αλλαγή τακτικής, το ερώτημα γίνεται πιεστικό. Πραγματικά βοηθάμε τους κρατούμενους ή απλώς κινούμε κονδύλια;

Τα 24 εκατομμύρια και η σιωπή

Αν και το πρόγραμμα υλοποιήθηκε, δεν υπάρχουν δημόσια προσβάσιμα απολογιστικά στοιχεία για:

Πόσα χρήματα δαπανήθηκαν τελικά,
Σε ποιες φυλακές υλοποιήθηκαν δράσεις,
Πόσοι κρατούμενοι συμμετείχαν ή ολοκλήρωσαν,
Ποια ήταν τα αποτελέσματα ως προς την επανένταξη ή απασχόληση των ωφελούμενων.

Το μόνο επιβεβαιωμένο στοιχείο που υπάρχει μέχρι στιγμής αφορά ένα πρόγραμμα της ΔΥΠΑ που ξεκίνησε στις φυλακές Γρεβενών τον Μάιο του 2025, όπου συμμετείχαν 35 κρατούμενοι σε δύο αντικείμενα: κομμωτική τέχνη και κοπτική–ραπτική, διάρκειας 250 ωρών.

Πέρα από αυτό, όλα τα υπόλοιπα είναι ασαφή. Δεν υπάρχουν καταγεγραμμένα παραδοτέα. Δεν υπάρχει συγκεντρωτική έκθεση. Δεν υπάρχουν αναρτήσεις στη Διαύγεια με πλήρεις συμβάσεις ή τιμολόγια.

Ένα πρόγραμμα που έγινε χωρίς να ακουστεί

Ακόμα και στους ανθρώπους που βρίσκονται εντός του σωφρονιστικού συστήματος, το πρόγραμμα ήταν σχεδόν άγνωστο. Πολλοί κρατούμενοι δεν ενημερώθηκαν ποτέ. Άλλοι συμμετείχαν περιστασιακά χωρίς να καταλάβουν πώς και γιατί. Και οι περισσότεροι απλώς άκουσαν ότι «κάτι γίνεται».

Ποιοι αποφάσισαν ποιοι θα εκπαιδευτούν;

Ποιοι επέλεξαν τα ΚΔΒΜ που υλοποίησαν τα σεμινάρια;

Ποιος έλεγξε το έργο, ποιος το μέτρησε και ποιος το αξιολόγησε;

Δεν αρκεί ένα δελτίο τύπου

Η εκπαίδευση κρατουμένων είναι ευαίσθητο και κρίσιμο ζήτημα. Όταν χρηματοδοτείται από δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους, πρέπει να συνοδεύεται από ακρίβεια, διαφάνεια και δημόσια λογοδοσία.

Ωστόσο, το πρόγραμμα των 24 εκατ. ευρώ δεν φαίνεται να έχει αφήσει πίσω του ούτε:

Αναλυτικές λίστες συμμετεχόντων (χωρίς ονόματα, αλλά με αριθμούς),
Αξιολογήσεις δράσεων,
Έκθεση κόστους ανά ωφελούμενο,
Στοιχεία επιτυχίας ή αποτυχίας.

Το μόνο που γνωρίζουμε είναι αποσπασματικά δελτία τύπου από το 2024 και το 2025. Τίποτα παραπάνω.

Το νέο πρόγραμμα: Ξανά 24 εκατομμύρια

Την ίδια ώρα, ανακοινώθηκε η έναρξη νέου προγράμματος ίδιου ύψους – και πάλι 24 εκατ. ευρώ – στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021–2027, πάλι με στόχο την κατάρτιση κρατουμένων.

Ξεκίνησε ήδη η εφαρμογή του σε φυλακές όπως τα Γρεβενά, η Τρίπολη και το Κατάστημα Κράτησης Ρέντη, ενώ προβλέπεται η επέκταση σε άλλα σωφρονιστικά ιδρύματα. Οι δράσεις περιλαμβάνουν:

Σεμινάρια δεξιοτήτων (κομμωτική, ραπτική, ηλεκτρονικοί υπολογιστές),
Συνεργασίες με ιδιωτικά ΚΔΒΜ,
Πιστοποίηση μέσω του ΕΟΠΠΕΠ.

Πρόκειται για ένα νέο, “μεταφερόμενο” πρόγραμμα, όπου οι εκπαιδευτές έρχονται προσωρινά εντός των φυλακών και παρέχουν τα μαθήματα χωρίς μόνιμες δομές.

Θα είναι διαφορετικά αυτή τη φορά;

Δυστυχώς, μέχρι στιγμής καμία ένδειξη δεν δείχνει ότι θα υπάρχει διαφάνεια στο νέο πρόγραμμα. Ήδη έχουν ανακοινωθεί νέες συνεργασίες χωρίς να έχει προηγηθεί δημόσια συζήτηση ή πρόσκληση συμμετοχής.

Ποια ιδιωτικά ΚΔΒΜ θα διαχειριστούν αυτά τα χρήματα;

Θα υπάρξει ανοιχτός διαγωνισμός ή απευθείας αναθέσεις;

Θα γίνει ποτέ δημόσια παρουσίαση με αριθμούς, πίνακες και αξιολογήσεις;

Πού θα πάνε τα νέα κονδύλια;

Το ερώτημα είναι προφανές: εφόσον δεν γνωρίζουμε πού πήγαν τα προηγούμενα 24 εκατομμύρια, πώς μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη ότι το νέο κονδύλι θα διατεθεί ορθά;

Ποιος ελέγχει τη διαχείριση;

Ποιος δημοσιεύει τα αποτελέσματα;

Πώς επιλέγονται οι πάροχοι κατάρτισης;

Υπάρχει ανοιχτός διαγωνισμός;

Οι απαντήσεις παραμένουν αόρατες – και αυτό γεννά εύλογες ανησυχίες.

Η σημασία της διαφάνειας

Όταν μιλάμε για κρατούμενους, δεν μιλάμε για αριθμούς. Μιλάμε για ανθρώπους που χρειάζονται υποστήριξη για να μην επιστρέψουν ξανά στον κύκλο της παραβατικότητας.

Η εκπαίδευση, η εργασία και η κοινωνική ενσωμάτωση είναι μονόδρομος.

Αλλά για να γίνει αυτό, δεν αρκούν οι καλές προθέσεις.

Το πρόγραμμα για την εκπαίδευση και πιστοποίηση των κρατουμένων είναι ζωτικής σημασίας. Δεν είναι προαιρετικό. Δεν είναι «πολυτέλεια». Είναι μέρος μιας πολιτισμένης κοινωνίας που επενδύει στη σωφρονιστική πολιτική με νόημα.

Όμως, όταν δίνονται 24 εκατομμύρια χωρίς δημόσιο απολογισμό, και μετά ανακοινώνονται άλλα 24 εκατομμύρια χωρίς αλλαγή τακτικής, το ερώτημα γίνεται πιεστικό:

Πραγματικά βοηθάμε τους κρατούμενους ή απλώς κινούμε κονδύλια;