Η ένταξη προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης στο σωφρονιστικό σύστημα αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες επανένταξης κρατουμένων στην κοινωνία. Τα τελευταία χρόνια, με τη στήριξη ευρωπαϊκών πόρων μέσω του ΕΣΠΑ, η Πολιτεία επενδύει σημαντικά ποσά σε δράσεις που στοχεύουν στην ενίσχυση δεξιοτήτων, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και την πρόσβαση σε μηχανισμούς απασχόλησης μετά την αποφυλάκιση. Ένα από τα πλέον πολυδιαφημισμένα προγράμματα αυτού του είδους είναι το έργο ύψους 24 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο σχεδιάστηκε για την ενίσχυση της υλικοτεχνικής υποδομής και την παροχή επαγγελματικής κατάρτισης σε κρατούμενους.
Ωστόσο, αν εξετάσει κανείς την υλοποίηση του εν λόγω προγράμματος μέχρι σήμερα, τα αποτελέσματα απέχουν σημαντικά από το να δικαιολογούν τη μεγάλη αυτή δημόσια δαπάνη. Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία, έχουν πραγματοποιηθεί μόλις 16 προγράμματα κατάρτισης σε συγκεκριμένα καταστήματα κράτησης, με περίπου 260 συμμετέχοντες συνολικά. Οι αριθμοί αυτοί είναι απογοητευτικοί όταν τους συγκρίνουμε με τον γενικό πληθυσμό των κρατουμένων στη χώρα, ο οποίος ξεπερνά τις 10.000.
Ειδικότερα, έχουν αναφερθεί προγράμματα όπως μαγειρική-ζαχαροπλαστική στα Χανιά, κομμωτική στο Μαλανδρίνο και συντηρήσεις κτιρίων στην Τίρυνθα, την Κέρκυρα και τα Ιωάννινα. Παρά το γεγονός ότι οι δράσεις αυτές είναι, αναμφισβήτητα, χρήσιμες, το εύρος και η συχνότητά τους παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένα. Η εφαρμογή του προγράμματος φαίνεται να βρίσκεται ακόμη στην αρχική του φάση, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για την αποτελεσματική διαχείριση των πόρων.
Βεβαίως, είναι αλήθεια πως το κονδύλι των 24 εκατομμυρίων δεν αφορά αποκλειστικά τις διδακτικές ώρες. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχεδιασμού, το πρόγραμμα περιλαμβάνει επενδύσεις σε υποδομές και εξοπλισμό, τη δημιουργία ή αναβάθμιση εκπαιδευτικών αιθουσών εντός των φυλακών, την αγορά εργαστηριακού εξοπλισμού, την ανάπτυξη ηλεκτρονικών πλατφορμών διαχείρισης και παρακολούθησης της προόδου, καθώς και την αμοιβή εκπαιδευτικού και υποστηρικτικού προσωπικού. Παράλληλα, προβλέπονται έξοδα για διοικητική υποστήριξη, τεχνικούς συμβούλους, αλλά και ενέργειες προβολής – υποχρεωτικά στοιχεία σε κάθε συγχρηματοδοτούμενο έργο.
Όμως, ακόμη και υπό αυτό το ευρύτερο πρίσμα, η δαπάνη παραμένει δυσανάλογη σε σχέση με το μέχρι στιγμής παραχθέν έργο. Με λιγότερους από 300 ωφελούμενους σε ένα διάστημα άνω του ενός έτους, το κόστος ανά καταρτιζόμενο είναι εξαιρετικά υψηλό, εγείροντας εύλογες ερωτήσεις για την αποτελεσματικότητα και τη στόχευση του προγράμματος.
Πέρα από την αριθμητική διάσταση, τίθεται και ζήτημα ποιοτικού αποτυπώματος. Δεν έχουν δημοσιευτεί επίσημα στοιχεία σχετικά με τα μαθησιακά αποτελέσματα, την απορρόφηση των αποφοιτήσαντων σε δομές απασχόλησης, ή τη σύνδεση των προγραμμάτων με συγκεκριμένες ανάγκες της αγοράς. Επιπλέον, λείπει ο μηχανισμός εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης, που θα μπορούσε να διασφαλίσει την ποιότητα, την ισοτιμία και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων.
Το πρόβλημα είναι διττό: αφενός η Πολιτεία δεν κατάφερε, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, να μετατρέψει τη χρηματοδότηση σε ουσιαστικό κοινωνικό έργο· αφετέρου, οι κρατούμενοι – που συχνά προέρχονται από ευάλωτα κοινωνικά στρώματα – στερούνται πολύτιμες ευκαιρίες εκπαίδευσης, εξέλιξης και μελλοντικής απασχόλησης. Με δεδομένη τη σημασία της κατάρτισης στην πρόληψη της υποτροπής και στην ομαλή επανένταξη, η καθυστέρηση ή η ελλιπής εφαρμογή συνιστά κοινωνικό και οικονομικό κόστος για όλους.
Δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρως δικαιολογημένη η δαπάνη των 24 εκατομμυρίων ευρώ, με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα υλοποίησης του προγράμματος. Αντί να καταλήξει σε ένα ακόμη παράδειγμα κακής απορρόφησης ευρωπαϊκών πόρων, η Πολιτεία οφείλει να επιταχύνει την εφαρμογή, να ενισχύσει τη διαφάνεια και να επεκτείνει την προσβασιμότητα των προγραμμάτων κατάρτισης στο σύνολο του σωφρονιστικού πληθυσμού. Μόνο έτσι μπορεί να επιτευχθεί ο αρχικός στόχος: η ουσιαστική υποστήριξη των κρατουμένων προς μια νέα, παραγωγική ζωή μετά τη φυλακή.
Η απουσία διαφάνειας και η περιορισμένη πληροφόρηση καθιστούν δύσκολη την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας του προγράμματος. Για μια πλήρη εικόνα, θα ήταν απαραίτητη η δημοσιοποίηση αναλυτικών στοιχείων σχετικά με την απορρόφηση των κονδυλίων, την πρόοδο των έργων υποδομής και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων κατάρτισης.
Related posts:
Από την Τιμή του Ρεύματος στο Καλάθι του Σούπερ Μάρκετ: Ποιος Πραγματικά Πληρώνει την Κρίση;
Όταν η Προφυλάκιση Γίνεται Ποινή: Οι Καταστροφικές Συνέπειες για Μικροπαραβάτες
Από τη Λογική στο Συναίσθημα: Η Μεταμόρφωση του Ανθρώπου μέσα στο Πλήθος
Από την Ικαρία στην Αθήνα: Μπορεί η Παράδοση να Αντέξει τον Σύγχρονο Τρόπο Ζωής;