ΕΠΑΝΟΔΟΣ: ο ρόλος της στην κοινωνική επανένταξη των αποφυλακισμένων

Η κοινωνική επανένταξη των αποφυλακισμένων: Ο ρόλος των υποστηρικτικών δομών

Η αποφυλάκιση συνιστά ένα από τα πιο κρίσιμα και ευάλωτα μεταβατικά στάδια στη ζωή ενός ανθρώπου. Η απομάκρυνση από το σωφρονιστικό περιβάλλον δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την κοινωνική επανένταξη, καθώς οι αποφυλακισμένοι καλούνται να διαχειριστούν ένα σύνθετο πλέγμα κοινωνικών, οικονομικών, ψυχολογικών και θεσμικών δυσκολιών. Η έλλειψη στέγης και εργασίας, το κοινωνικό στίγμα, η αποδυνάμωση ή ρήξη των οικογενειακών δεσμών και η περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες δημιουργούν συνθήκες αυξημένης ευαλωτότητας, οι οποίες, εάν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, εντείνουν τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού και υποτροπής.

Η διεθνής και ευρωπαϊκή εμπειρία καταδεικνύει με σαφήνεια ότι η κοινωνική επανένταξη δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στην ατομική προσπάθεια του αποφυλακισμένου. Αντιθέτως, αποτελεί ευθύνη της Πολιτείας να διαμορφώνει θεσμικές συνθήκες υποστήριξης που να διασφαλίζουν τη συνέχεια της φροντίδας από τον εγκλεισμό στην ελεύθερη ζωή. Οι Ευρωπαϊκοί Σωφρονιστικοί Κανόνες υπογραμμίζουν την υποχρέωση λήψης μέτρων για τη στέγαση, την απασχόληση και τη συνολική κοινωνική υποστήριξη των αποφυλακισμένων ήδη από το στάδιο της αποφυλάκισης, αναγνωρίζοντας ότι η επανένταξη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σωφρονιστικής πολιτικής (Κανόνες 6 και 33.3).

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη εξειδικευμένων δομών κοινωνικής επανένταξης δεν αποτελεί απλώς μια συμπληρωματική κοινωνική παρέμβαση, αλλά αναγκαία θεσμική απάντηση σε ένα διαχρονικό κοινωνικό ζήτημα. Οι δομές αυτές δεν περιορίζονται στην κάλυψη άμεσων υλικών αναγκών, αλλά εστιάζουν στην ενδυνάμωση, την ενεργοποίηση και την αποκατάσταση της κοινωνικής λειτουργικότητας του ατόμου, συμβάλλοντας στη σταδιακή ανάκτηση της αυτονομίας και της κοινωνικής του θέσης. Σε αυτό το θεσμικό και κοινωνικό πλαίσιο εντάσσεται και το έργο της ΕΠΑΝΟΔΟΥ.

Το έργο της ΕΠΑΝΟΔΟΥ

Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ αποτελεί Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.

Για την υλοποίηση της αποστολής της, η ΕΠΑΝΟΔΟΣ αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα δράσεων που καλύπτει το στάδιο της κράτησης και της μετασωφρονιστικής περιόδου. Οι παρεμβάσεις της εστιάζουν στην εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και την προετοιμασία των κρατουμένων και αποφυλακιζομένων για την κοινωνική και εργασιακή τους επανένταξη, καθώς και στην παροχή ψυχοκοινωνικής, νομικής και συμβουλευτικής υποστήριξης στους ίδιους και στις οικογένειές τους. Παράλληλα, ο φορέας συνεργάζεται με θεσμικούς και κοινωνικούς εταίρους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, συμβάλλοντας στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, στη μείωση του στιγματισμού και στη διαμόρφωση πολιτικών μετασωφρονιστικής μέριμνας.

Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ διαθέτει κεντρική υπηρεσία στην Αθήνα, ενώ λειτουργούν παραρτήματα σε επιλεγμένες πόλεις της χώρας, και συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη, τον Βόλο και την Κομοτηνή, με στόχο την ευρύτερη κάλυψη των αναγκών των ωφελουμένων σε πανελλαδικό επίπεδο, ενώ σχεδιάζεται η λειτουργία και άλλων παραρτημάτων στο σύντομο μέλλον.

-Υποδοχή και Συμβουλευτική Πρώτης Επαφής

Κατά την υποδοχή των εξυπηρετουμένων πραγματοποιείται αρχική ενημέρωση σχετικά με τις παροχές και τα βοηθήματα που δικαιούνται, καθώς και για ζητήματα πρόσβασης στο βιβλιάριο υγείας ανασφάλιστου. Παράλληλα, συμπληρώνεται το κοινωνικό ιστορικό του ατόμου και καταγράφονται οι ανάγκες του. Με βάση τα δεδομένα αυτά, ο εξυπηρετούμενος παραπέμπεται είτε σε κατάλληλο σύμβουλο εντός της ΕΠΑΝΟΔΟΥ είτε σε δημόσιους φορείς, ΜΚΟ ή άλλους οργανισμούς, όταν απαιτείται εξειδικευμένη υποστήριξη που δεν δύναται να παρασχεθεί από τον ίδιο τον φορέα.

-Ψυχοκοινωνική Συμβουλευτική

Η ψυχοκοινωνική συμβουλευτική αποτελεί τον βασικό άξονα των παρεχόμενων υπηρεσιών της ΕΠΑΝΟΔΟΥ και στοχεύει στην ενδυνάμωση και κινητοποίηση του ατόμου, ώστε να υλοποιήσει με επιτυχία το προσωπικό του σχέδιο κοινωνικής και εργασιακής επανένταξης.

Η υπηρεσία περιλαμβάνει κοινωνική υποστήριξη, η οποία αφορά την καταγραφή και αξιολόγηση των κοινωνικών αναγκών, τη διασύνδεση με υπηρεσίες και φορείς, τη συμβουλευτική σε ζητήματα καθημερινής λειτουργικότητας και τον συντονισμό των παρεμβάσεων του προσωπικού σχεδίου του εξυπηρετούμενου. Παράλληλα, παρέχεται ψυχολογική υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχολόγο), μέσω ατομικών συνεδριών που εστιάζουν στην ψυχοσυναισθηματική ενδυνάμωση, στη διαχείριση δυσκολιών που σχετίζονται με την αποφυλάκιση και στην υποστήριξη των διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων.

Στο πλαίσιο της ψυχοκοινωνικής συμβουλευτικής δύνανται να πραγματοποιηθούν συναντήσεις με συγγενικά ή φιλικά πρόσωπα του ωφελούμενου, με στόχο την ενίσχυση του υποστηρικτικού του δικτύου. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται πάντοτε με τη γνώση και συγκατάθεση του εξυπηρετούμενου, διασφαλίζοντας τη σχέση εμπιστοσύνης.

-Συμβουλευτική Νομικής Στήριξης

Το Νομικό Τμήμα της ΕΠΑΝΟΔΟΥ παρέχει συστηματική νομική συμβουλευτική στους αποφυλακισμένους, με στόχο την κατανόηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους. Παρέχονται επεξηγήσεις σε νομικά ζητήματα και κατευθυντήριες οδηγίες για τις απαραίτητες ενέργειες. Σε περιπτώσεις άπορων αποφυλακισμένων, υποβάλλεται αίτημα για δωρεάν νομική βοήθεια προς τον αρμόδιο Δικηγορικό Σύλλογο.

Η νομική υποστήριξη διέπεται από την αρχή της τήρησης του απορρήτου και στοχεύει όχι μόνο στην ενημέρωση, αλλά και στην ενεργοποίηση του ατόμου προς μια πορεία κοινωνικής επανένταξης, σε συνδυασμό με την ψυχοκοινωνική υποστήριξη.

-Συμβουλευτική Απασχόλησης

Η ενίσχυση της απασχόλησης αποτελεί βασικό πυλώνα της επανένταξης. Σύμφωνα με τους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες (Κανόνας 33.7), κατά την αποφυλάκιση πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για την υποστήριξη σε ζητήματα εργασίας και στέγασης. Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ παρέχει συμβουλευτική απασχόλησης, υποστηρίζοντας τους αποφυλακισμένους στη σταδιακή τους ένταξη στην αγορά εργασίας.

-Στήριξη Οικογένειας Ανηλίκων Παραβατών

Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη στις οικογένειες ανήλικων παραβατών στο πλαίσιο κοινωφελούς εργασίας και παραπομπών από την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων Αθηνών και Πειραιώς. Η παραβατικότητα των ανηλίκων συχνά λειτουργεί ως σύμπτωμα οικογενειακής δυσλειτουργίας ή αδυναμίας οριοθέτησης συμπεριφορών.

Στόχος της παρέμβασης είναι η ενίσχυση του γονεϊκού ρόλου και η αναγνώριση των δυσκολιών εντός της οικογένειας, ώστε να αντιμετωπιστούν με υποστηρικτικό τρόπο. Οι γονείς ή κηδεμόνες έχουν τη δυνατότητα συναντήσεων με εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας, ενώ, ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να πραγματοποιηθεί παραπομπή σε άλλους αρμόδιους φορείς.

-Υλικές Παροχές

Οι υλικές παροχές της ΕΠΑΝΟΔΟΥ είναι περιορισμένες και εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενεργοποίησης του αποφυλακισμένου. Ο φορέας δεν λειτουργεί ως μηχανισμός οικονομικής ενίσχυσης, αλλά ως δομή ενδυνάμωσης και κινητοποίησης. Παρέχεται, κατά περίπτωση, φιλοξενία (σε συνεργαζόμενο ξενοδοχείο), κουπόνια σίτισης, τηλεκάρτες και εισιτήρια συγκοινωνιών, με στόχο τη διευκόλυνση των πρώτων ημερών μετά την αποφυλάκιση.

Στις υπηρεσίες της ΕΠΑΝΟΔΟΥ μπορούν να απευθυνθούν αποφυλακισμένοι, κρατούμενοι στο στάδιο της προετοιμασίας για την αποφυλάκιση, καθώς και – σε συγκεκριμένα πλαίσια – οι οικογένειές τους. Η πρόσβαση στις υπηρεσίες πραγματοποιείται κατόπιν επικοινωνίας με τον φορέα ή μέσω παραπομπών από αρμόδιες υπηρεσίες.

Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ αναγνωρίζει ότι η κοινωνική επανένταξη των αποφυλακισμένων αποτελεί εφικτό και αναγκαίο στόχο, ο οποίος προϋποθέτει συστηματική υποστήριξη και συντονισμένη κοινωνική παρέμβαση. Η ενημέρωση και η έγκαιρη πρόσβαση σε υποστηρικτικές δομές μπορεί να λειτουργήσει καθοριστικά για την ομαλή μετάβαση στην ελεύθερη ζωή. Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ αποτελεί έναν σταθερό θεσμικό πυλώνα υποστήριξης σε αυτή τη διαδικασία, τόσο για τους αποφυλακισμένους όσο και για τις οικογένειές τους.

Για περισσότερες πληροφορίες ή καθοδήγηση, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθύνονται στις κατά τόπους υπηρεσίες του φορέα ή και να επισκεφθούν την επίσημη ιστοσελίδα μας: https://epanodos.org.gr /

ΚΕΝΤΡΙΚΑ ΓΡΑΦΕΙΑ

Διεύθυνση: Δεριγνύ 28-30, Αθήνα, Τ.Κ.: 10434
Ωράριο Εξυπηρέτησης: Δευτέρα–Παρασκευή: 09:00 – 14:00
Επικοινωνία: grammateia@epanodos.org.gr
Τηλ. / Φαξ: 2108815904, 2108815032, 2108251109

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΛΟΥ

Διεύθυνση: Βενιζέλου & Αναλήψεως, Διοικητήριο, κτήριο Β’. 1ος όροφος, Βόλος, 380 01
Τηλέφωνα: 2421 352790
E-mail: grammateia.annex.volos@epanodos.org.gr