Η προφυλάκιση, ένας θεσμός που έχει σκοπό να διασφαλίσει την παρουσία του κατηγορουμένου στη δίκη και να αποτρέψει τη διάπραξη νέων αδικημάτων, στην πράξη συχνά καταλήγει να λειτουργεί τιμωρητικά, ακόμα και πριν υπάρξει καταδικαστική απόφαση. Στην Ελλάδα, η προφυλάκιση μπορεί να φτάσει τους 18 μήνες, ακόμα και σε περιπτώσεις που τελικά αποδεικνύεται πως το αδίκημα ήταν μικρό ή ότι ο κατηγορούμενος ήταν αθώος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή της επαγγελματικής, κοινωνικής και προσωπικής ζωής ενός ανθρώπου.
Πολλές φορές, άτομα χωρίς προηγούμενο ποινικό μητρώο, νεαρής ηλικίας ή κοινωνικά ευάλωτοι πολίτες, προφυλακίζονται για αδικήματα χαμηλής βαρύτητας, όπως κλοπές μικρής αξίας, κατοχή μικροποσότητας ναρκωτικών ή συμμετοχή σε επεισόδια. Αντί η δικαιοσύνη να επιλέξει εναλλακτικά μέτρα, όπως περιοριστικούς όρους ή κατ’ οίκον περιορισμό, επιλέγεται η προφυλάκιση, με αποτέλεσμα ο κατηγορούμενος να φυλακίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα μαζί με βαρυποινίτες, σε περιβάλλον όπου η υποτροπή ενισχύεται αντί να αποτρέπεται.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο προφυλακισμένος χάνει τη δουλειά του, διακόπτει την εκπαίδευσή του ή τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις, και αποκόπτεται από το κοινωνικό του περιβάλλον. Το στίγμα της φυλακής ακολουθεί τον πρώην προφυλακισμένο ακόμα και μετά την αποφυλάκιση, ανεξαρτήτως της δικαστικής του έκβασης. Ο εργοδότης ή η κοινωνία σπάνια διαχωρίζει την προσωρινή κράτηση από την καταδίκη.
Το αποτέλεσμα είναι η κοινωνική περιθωριοποίηση και η οικονομική καταστροφή ενός ανθρώπου που, σε πολλές περιπτώσεις, δεν είχε ποτέ στο παρελθόν ποινική εμπλοκή. Η υπερβολική χρήση της προφυλάκισης καταπατά το τεκμήριο της αθωότητας και μετατρέπει ένα προληπτικό μέτρο σε ουσιαστική ποινή.
Για να προστατευτεί η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η κοινωνική συνοχή, απαιτείται περιορισμένη χρήση της προφυλάκισης, ειδικά για μικροαδικήματα, καθώς και επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης. Η ποινική δίκη πρέπει να προηγείται της τιμωρίας, όχι να την ακολουθεί.
Όταν η Προφυλάκιση Γίνεται Ποινή: Οι Καταστροφικές Συνέπειες για Μικροπαραβάτες
