Ο σωφρονισμός, δηλαδή η λειτουργία των φυλακών, δεν έχει μόνο σκοπό να τιμωρήσει τους ανθρώπους που έχουν παραβεί τον νόμο, αλλά κυρίως να τους βοηθήσει να αλλάξουν και να μπορέσουν να επανενταχθούν στην κοινωνία.
Στην Ελλάδα όμως, οι φυλακές συχνά λειτουργούν μόνο τιμωρητικά, χωρίς να δίνουν πραγματικές ευκαιρίες στους κρατούμενους να φτιάξουν ξανά τη ζωή τους. Οι φυλακές είναι γεμάτες, οι συνθήκες είναι άσχημες και δεν υπάρχουν αρκετά προγράμματα για εκπαίδευση, εργασία ή ψυχολογική στήριξη. Πολλοί κρατούμενοι όταν αποφυλακίζονται δεν βρίσκουν δουλειά, δεν έχουν στήριξη και έτσι επιστρέφουν ξανά στο έγκλημα. Αυτό δείχνει ότι το σύστημα δεν λειτουργεί σωστά. Δεν προστατεύει την κοινωνία, αλλά επαναλαμβάνει το ίδιο πρόβλημα.
Η χώρα έχει καταδικαστεί επανειλημμένα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για απάνθρωπες και εξευτελιστικές συνθήκες κράτησης. Παρόλα αυτά, η πολιτική τα τελευταία χρόνια κινείται προς την κατεύθυνση της αυστηρότερης τιμωρίας. Οι ποινές αυξάνονται, οι προϋποθέσεις αποφυλάκισης γίνονται δυσκολότερες και οι κρατούμενοι μένουν στις φυλακές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η κοινή γνώμη πολλές φορές πιέζει για «σκληρούς νόμους», όμως αυτή η στάση δεν οδηγεί πάντα σε περισσότερη ασφάλεια.
Στη Γερμανία, ποινές κάθειρξης άνω των 10 ετών είναι εξαιρετικά σπάνιες και επιβάλλονται κυρίως για πολύ σοβαρά αδικήματα. Στη Νορβηγία η μεγαλύτερη ποινή φυλάκισης είναι 21 χρόνια, ακόμη και για τα πιο βαριά εγκλήματα. Αντί να επικεντρώνονται στην τιμωρία, επενδύουν στην εκπαίδευση των κρατουμένων, στην ψυχολογική υποστήριξη και στην προετοιμασία για επιστροφή στην κοινωνία. Εκεί οι φυλακές έχουν λιγότερους κρατούμενους και χαμηλότερα ποσοστά υποτροπής.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, πολλές φορές οι ποινές είναι δυσανάλογα μεγάλες και οι κρατούμενοι δεν έχουν ελπίδα για αλλαγή. Αυτό δημιουργεί αδιέξοδο. Όταν ένας άνθρωπος μένει χρόνια σε αυτές τις συνθήκες, χωρίς στήριξη και χωρίς καμία ευκαιρία, δεν βγαίνει από τη φυλακή καλύτερος, αλλά χειρότερος.
Το αποτέλεσμα είναι να νιώθει θυμό, απόγνωση και περιθωριοποίηση, κάτι που τον κάνει πιο πιθανό να ξαναμπεί στον κύκλο της παραβατικότητας. Η λύση δεν είναι να αφήνονται όλοι ελεύθεροι ούτε να υπάρχει ατιμωρησία. Όμως χρειάζεται ισορροπία. Χρειάζονται ποινές που να ανταποκρίνονται στη σοβαρότητα κάθε πράξης, αλλά και ένα σύστημα που να δίνει δεύτερες ευκαιρίες. Είναι σημαντικό να υπάρχουν εναλλακτικές μορφές ποινών, όπως η κοινωνική εργασία ή η παρακολούθηση με βραχιολάκι. Είναι σημαντικό να στηρίζεται η επανένταξη, να υπάρχει βοήθεια για στέγαση, εργασία και συμβουλευτική μετά την αποφυλάκιση. Οι φυλακές δεν πρέπει να είναι αποθήκες ανθρώπων. Αν συνεχίσουμε να γεμίζουμε τις φυλακές με ανθρώπους που δεν έχουν καμία υποστήριξη, τότε το πρόβλημα δεν θα λυθεί ποτέ. Χρειάζεται αλλαγή στον τρόπο σκέψης και πολιτική βούληση για να φτιάξουμε ένα δίκαιο και ανθρώπινο σωφρονιστικό σύστημα, όπως έχουν πετύχει πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Δυστυχώς ο σωφρονισμός έχει δώσει τη θέση του στην εκδίκηση .Είναι σα να έχουμε επιστρέψει στο Μεσαίωνα.