Νεανική εγκληματικότητα και φυλακές ανηλίκων: η καταστολή αντί για την πρόληψη

Φυλακές Κασσαβέτειας: συνθήκες κράτησης ανηλίκων και η πραγματικότητα πίσω από τα δελτία ειδήσεων

Η επίθεση σε βάρος ενός 16χρονου στις φυλακές Κασσαβέτειας δεν ήταν απλώς ένα ακόμη περιστατικό «νεανικής βίας». Όπως παρουσιάστηκε από ορισμένα μέσα ενημέρωσης, φάνηκε σαν ένα μεμονωμένο ξέσπασμα. Στην πραγματικότητα, όμως, ήταν μια κραυγή αγωνίας. Μια βίαιη αντίδραση παιδιών που ζουν καθημερινά σε συνθήκες επικίνδυνες και ακατάλληλες, οι οποίες έχουν επανειλημμένα καταγγελθεί.

Τη νύχτα της Δευτέρας 21 Ιανουαρίου 2026 σημειώθηκε σοβαρό επεισόδιο: ένας 16χρονος ξυλοκοπήθηκε και στρώματα τυλίχθηκαν στις φλόγες. Τα περισσότερα ρεπορτάζ στάθηκαν μόνο στη «βία μεταξύ κρατουμένων», αποκόπτοντας το γεγονός από το περιβάλλον που το γέννησε και αποσιωπώντας τα αίτια.

Οι συνθήκες κράτησης στις φυλακές Κασσαβέτειας είναι εδώ και χρόνια γνωστές. Ο Συνήγορος του Πολίτη, το 2024, χαρακτήρισε ρητά τις φυλακές ακατάλληλες για ανηλίκους, ενώ τον Μάρτιο του 2025 η Ένωση Υπαλλήλων μίλησε ανοιχτά για την «αγωνία των ανήλικων κρατουμένων» (Εφ.Συν.). Παρά τις προειδοποιήσεις, ελάχιστα άλλαξαν. Ο υπερπληθυσμός, η έλλειψη προσωπικού, οι περιορισμένες δραστηριότητες και οι κακές συνθήκες υγιεινής παραμένουν, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα μέσα ενημέρωσης συχνά επιλέγουν να παρουσιάζουν τους νέους αποκλειστικά ως θύτες. Η καθημερινότητα της στέρησης, της ανασφάλειας και της αδικίας μένει αόρατη. Έτσι, ο στιγματισμός ενισχύεται και οι πιθανότητες επανένταξης μειώνονται, ενώ οι πραγματικές αιτίες της νεανικής παραβατικότητας παραμένουν εκτός συζήτησης.

Δημοσιογραφικές έρευνες καταγράφουν ότι στις φυλακές Κασσαβέτειας, όπου κρατείται το σύνολο των ανήλικων κρατουμένων της χώρας, οι συνθήκες παραμένουν προβληματικές: υπερπληθυσμός, ανεπαρκείς υποδομές, περιορισμένη πρόσβαση σε εκπαίδευση και απασχόληση, έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και συχνά περιστατικά βίας.

---

Νεανική παραβατικότητα στα ΜΜΕ: όταν το έγκλημα γίνεται πολιτικό εργαλείο

Η εικόνα των νέων παραβατών που κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο σπάνια αντανακλά την πραγματικότητα. Ανήλικοι και νέοι παρουσιάζονται ως «επικίνδυνοι» ή ακόμη και ως «τέρατα», καλλιεργώντας μια αίσθηση μόνιμης απειλής και ηθικού πανικού.

Η υπερβολική και συχνά παραπλανητική προβολή της νεανικής εγκληματικότητας εξυπηρετεί κυρίως την τηλεθέαση. Το έγκλημα μετατρέπεται σε θέαμα και ο τηλεθεατής εθίζεται σε αυτό. Παράλληλα, διαμορφώνεται μια τιμωρητική κουλτούρα που βολεύει πολιτικά: νομιμοποιεί αυστηρότερες ποινές, ενισχύει την καταστολή και μετατοπίζει τη συζήτηση από τα κοινωνικά αίτια στις ποινικές συνέπειες.

Για τους νέους που δεν έχουν δημόσια φωνή, αυτή η στρατηγική είναι πολιτικά φθηνή αλλά κοινωνικά καταστροφική. Η δημόσια διαπόμπευση αφήνει μόνιμο στίγμα, δυσκολεύει την πρόσβαση στην εκπαίδευση και την εργασία και ενισχύει τον φαύλο κύκλο αποκλεισμού και υποτροπής.

Και εμείς, ως αναγνώστες και τηλεθεατές, δεν είμαστε αμέτοχοι. Κάθε click, κάθε προβολή, κάθε σχόλιο συμβάλλει – συχνά ασυνείδητα – στη διαιώνιση αυτής της λογικής. Η ευθύνη μας δεν είναι μόνο να ενημερωνόμαστε, αλλά να επιλέγουμε συνειδητά να μη γινόμαστε συνένοχοι σε αυτό το ανήθικο παιχνίδι.

---

Αυστηροποίηση ποινών και ανήλικοι: περισσότερες φυλακές, όχι περισσότερη ασφάλεια

Παρά τη διάχυτη αίσθηση ότι η νεανική εγκληματικότητα αυξάνεται ανεξέλεγκτα, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ολοκληρωμένη, πανελλαδική έρευνα που να το τεκμηριώνει. Οι αυξημένες συλλήψεις ανηλίκων παρουσιάζονται ως «έκρηξη εγκληματικότητας», χωρίς να αντανακλούν απαραίτητα περισσότερα περιστατικά.

Ο ίδιος ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, έχει αναγνωρίσει ότι τα τελευταία χρόνια αυξήθηκαν οι συλλήψεις ανηλίκων χωρίς αντίστοιχη αύξηση των περιστατικών. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται κυρίως με την εντατικοποίηση των ελέγχων και την αυστηροποίηση των ποινών.
(antenna).

Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του αριθμού των κρατουμένων, χωρίς ουσιαστική βελτίωση της δημόσιας ασφάλειας. Ακόμη και για πλημμελήματα, η φυλάκιση έχει γίνει ρεαλιστικό ενδεχόμενο. Με την τροποποίηση του άρθρου 127 του Ποινικού Κώδικα, ο εγκλεισμός ανηλίκων παύει να είναι έσχατο μέτρο και μετατρέπεται σε συχνή επιλογή.

Πρόσφατα ρεπορτάζ δείχνουν ότι μέσα σε μόλις έναν χρόνο ο αριθμός των ανήλικων κρατουμένων υπερτριπλασιάστηκε.

Οι δομές ασφυκτιούν και η πρόληψη υποχωρεί μπροστά στην τιμωρία.

---

Νέοι πίσω από τα κάγκελα: γιατί η φυλακή δεν μειώνει τη νεανική εγκληματικότητα

Η διεθνής και ελληνική εμπειρία είναι σαφής: η φυλακή από μόνη της δεν μειώνει την εγκληματικότητα. Αντίθετα, συχνά αυξάνει την υποτροπή. Περίπου το 42% των αποφυλακισμένων επιστρέφει στο ποινικό σύστημα μέσα σε τρία χρόνια.
(phdtheses)

Για ανηλίκους και νέους έως 25 ετών, η κατασταλτική προσέγγιση διακόπτει κρίσιμους σταθμούς εκπαίδευσης, επαγγελματικής εξέλιξης και κοινωνικής ένταξης, ενισχύοντας τον κίνδυνο υποτροπής.

Η αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας οφείλει να είναι αναλογική και πολυεπίπεδη. Ο εγκλεισμός πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για το απολύτως αναγκαίο διάστημα, σε καθεστώτα με εκπαιδευτικό και θεραπευτικό χαρακτήρα. Η αναπτυξιακή ιδιαιτερότητα των νέων ηλικίας 16–25 ετών πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, όπως και η ανάγκη στήριξης μετά την αποφυλάκιση.

Κάθε νέος άνθρωπος αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία. Η κοινωνία χάνει όταν επιλέγει την εκδίκηση αντί για τη στήριξη. Χάνει ανθρώπους, δυνατότητες και μέλλον.